Buenos Aires, haven D., vrijdag 28 juni 1940 28-06-1940
De val van Frankrijk
Vrijdag 28 juni 1940 We ontvingen een kopie van het onderstaande schrijven van de Nederlandse consul in Buenos Aires, gericht aan de directie van de Linea Rotterdam Sud America S.A.:
In antwoord op uw schrijven betreffende het verzoek van enkele gezagvoerders om inlichtingen in te winnen omtrent het al of niet door bestaan van het z.g. zeerisico, bericht ik u dat ik heden het volgende telegram ontving van het Netherlands Shipping and Trading Committee in London: Zeeongevallenwet with extras still in force.
Later kwamen er nog verschillende regelingen over weekbrieven en voeding binnen. De gulden en natuurlijk ook de Noorse, Deense, Belgische en Poolse valuta werden niet meer genoteerd in Buenos Aires.
Wat kregen we allemaal weer een klap toen Frankrijk ineenstortte. We dachten al: dit is het einde. Maar gelukkig was Winston Churchill er nog en zette Engeland bijna helemaal alleen de strijd voort. Terwijl het laffe Italië zijn kans schoon dacht te zien en Frankrijk nog de dolkstoot in de rug gaf. Wat hield die Churchill een prachtige redevoering. We zaten natuurlijk in enorme spanning, luisterden naar de radionieuwsberichten uit Engeland en verdrongen ons voor de door de politie bewaakte krantenbureaus waar het oorlogsnieuws stond aangeplakt. Van het kantoor van de Duitse krant La Plata Zeitung waren de ruiten ingegooid. Onze derde stuurman Scheurkogel was helemaal overstuur omdat zijn vrouw in september moest bevallen.
We maakten nog een ander drama mee. De Zaanland kwam binnen en natuurlijk kregen we op de Eemland bezoek van onze collega’s van het schip, zoals van Wassenaar, derde stuurman, en van Van der Steur, vierde machinist. Het gesprek ging uiteraard over de invasie en Van der Steur vertelde nog hoe blij hij was dat hij uit Rotterdam weg was. Anders had hij als monteur in de Waalhaven dienst moeten doen en had dan waarschijnlijk het leven gelaten. En nu het vreselijke: een paar dagen later werd hij door een auto overreden. We bezochten hem nog een paar keer in het ziekenhuis maar het eind van het verhaal was dat we hem moesten begraven. En zijn familie in Nederland wist daar niets van. Er zijn nog foto’s van de begrafenis gemaakt die ik u een keer zal laten zien.
We begrepen zo langzamerhand wel dat de oorlog nog heel lang zou duren en dat we ons op een langdurig verblijf in het buitenland zouden moeten instellen. Ik stuurde in juni 1940 een bericht via het Rode Kruis, maar of u dat hebt ontvangen? Soms zagen we de toestand weer wat beter in maar meestal, als we samen bij Zaals radiotoestel luisterden, waren we erg terneergeslagen.
Intussen werden veel Nederlandse schepen beladen en de een na de ander vertrok. Ons schip werd na allerlei onderhandelingen, eind juni verder volgeladen. Oefeningen met de reddingboten had ik al in Santos en Buenos Aires gehouden toen Nederland nog neutraal was.
Allerlei gedachten spookten door ons hoofd. Hoe zou het thuis zijn? Zouden ze nog leven? Hoe is het met mijn neven afgelopen die soldaat waren, Louw, Wim en Jacob. Hoe zou het met Pieter Vorst gaan? Zouden ze de boel uit huis halen of de zuurverdiende spaarcenten inpikken?
Zo kwam dan eindelijk ook voor ons de dag dat we moesten varen. Om de oorlog te winnen moesten onze schepen dat natuurlijk doen. We kregen een vaarroute op van de Britse admiraliteit. We hadden nog geen bewapening aan boord. Dit werd onze eerste reis sinds ons land in oorlog was: geen prettige gedachte.
Doneer!
Wij ontvingen 28 Juni 1940 een copie van het volgende schrijven der Nederlandsche 15 Consul te B. Aires, gericht aan: Directie Linea Rotterdam Sud America S.A.: “In antwoord op Uw schrijven, betreffende het verzoek van enkele gezagvoerders om inlichtingen in te winnen omtrent het al of niet doorbestaan van het z.g. zeerisico, bericht ik U dat ik heden het volgende telegram ontving van het Netherlands Shipping and Trading Committee te London: “Zeeongevallenwet with extras still in force.” ”
Later, ook in Engeland kwamen er nog verschillende regelingen over weekbrieven, voeding enz. enz. De gulden, en natuurlijk ook het Noorsche, Deensche, Belgische, Poolsche geld, werden niet meer genoteerd te B. Aires.
Wat kregen wij allemaal weer een klap, toen Frankrijk ineenstortte. We dachten al: 16 dat is het einde. Maar gelukkig was Winston Churchill [1] daar nog, en Engeland zette vrijwel alleen de strijd voort, terwijl het lafhartige Italië zijn kans schoon dacht te zien (hoe bleek dit later een vergissing!) en Frankrijk nog “de dolkstoot in de rug” gaf. Wij waren natuurlijk in ontzettende spanning, luisterden naar de radionieuwsberichten uit Engeland en verdrongen ons voor de krantenbureaux waar het oorlogsnieuws aangeschreven stond, onder politiebewaking. Het kantoor van de Duitsche krant “La Plata Zeitung” waren de ruiten van ingegooid. Onze 3e stuurman W. Scheurkogel, was ook geheel overstuur daar zijn vrouw in September bevallen moest. [2]
Nog een ander drama maakten wij mee in B. Aires. De “Zaanland” [3] kwam binnen, en natuurlijk kregen wij op onze “Eemland” bezoek van collega’s van de “Zaanland”, 17 o.a. Wassenaar 3e stuurman, en van der Steur, 4e machinist. Het gesprek was natuurlijk over de invasie, en v.d. Steur was nog zoo blij dat hij weg was omdat hij als monteur op Waalhaven in dienst had moeten komen en daar waarschijnlijk het leven had gelaten. En nu het vreeselijke: eenige dagen later werd hij door een auto overreden, wij bezochten hem nog eenige keeren in het ziekenhuis, maar het slot was dat wij hem begraven konden. En daar wist zijn familie in Nederland niets van! Er zijn nog foto’s van de begrafenis gemaakt, die ik U zal laten zien.
Wij begrepen zoo langzamerhand wel dat de oorlog nog heel lang zou duren en dat wij ons op een langdurig verblijf buitenslands zouden moeten instellen. Ik stuurde U 18 in Juni 1940 een bericht over het Roode Kruis, maar of U dat ontvangen heeft? Soms zagen wij de toestand weer wat beter in, maar meestal waren wij erg teneergeslagen, als wij samen bij Zaal’s radiotoestel luisterden. [4]
Ondertusschen werden veel Nederlandsche schepen beladen en de een na de ander vertrok. Ons schip werd eind Juni verder volgeladen, na diverse onderhandelingen. Roeioefeningen met de reddingbooten waren al in Santos en B. Aires gehouden toen Nederland nog neutraal was.
Allerlei gedachten lieten ons niet met rust toen wij zoo niets te doen hadden: hoe zou het thuis zijn? Zouden ze nog leven? Hoe is het met mijn neven afgelopen die soldaat 19 waren, Louw, Wim, Jacob. Hoe zou Pieter Vorst het hebben? Zouden ze de boel uit huis halen of de zuurverdiende spaarpenningen inpikken?
Zoo kwam dan eindelijk ook voor ons de dag dat wij varen moesten. Om de oorlog te winnen moesten onze schepen natuurlijk varen. Wij kregen een vaarroute op van de Britsche Admiraliteit, en hadden deze reis nog geen bewapening aan boord. Dit werd onze eerste reis sinds ons land in oorlog was, geen prettige gedachte.
[1] Wat hield die toen en prachtige redevoering!-
[2] Zie: Mijn ervaringen tijdens de 2de Wereldoorlog 1940-1945, W. Scheurkogel, Naarden 1987, 5
[3] Zie bldz. 185/187.
[4] Zaal, later 1e stuurman op de “Eemland”, besloot te stoppen met varen, omdat hij gedroomd had te worden getorpedeerd. Hij stapte in 1942 in Hull af. Zie: Mijn ervaringen tijdens de 2de Wereldoorlog 1940-1945, W. Scheurkogel, Naarden, 1987, 9
